کازمسکو ۲۰۲۶؛ روایت هنر ایران در بخش Persian و «گفتوگوی نسلها»
2 ساعت پیش · · خواندن 14 دقیقه گزارش کامل Cosmoscow 2026 و بخش Persian؛ بررسی حضور هنر ایران در کازمسکو، هنرمندان ایرانی، گالری ARTSUN، پروژه «گفتوگوی نسلها» و اهمیت آن برای بازار هنر.
به گزارش رشد آرت؛ چهاردهمین دوره نمایشگاه بینالمللی هنر معاصر Cosmoscow از ۴ تا ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در مرکز نمایشگاهی تیمیریازف مسکو برگزار شد؛ رویدادی که امسال با حضور بیش از ۶۰ هزار نفر، ۱۰۷ گالری، ۱۱۲ غرفه گالریها، ۲۳ پروژه مشارکتی و ۱۱ پروژه فرهنگی غیرتجاری، یکی از مهمترین رویدادهای بازار هنر روسیه را رقم زد. در میان بخشهای بینالمللی این دوره، هنر ایران نیز با پروژهای با عنوان «هنر پارسی: گفتوگوی نسلها» حضور داشت.
حضور ایران در Cosmoscow البته اتفاقی تازه نیست. هنر ایرانی از سال ۲۰۲۴ به شکل رسمی و سازمانیافته وارد برنامه این آرتفر شد و در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ نیز حضور آن ادامه پیدا کرد. در سومین سال متوالی، تمرکز بر هنر ایران از معرفی چند اثر پراکنده فراتر رفت و به تلاشی برای نمایش پیوستگی میان مدرنیسم ایرانی، حافظه فرهنگی و هنر معاصر تبدیل شد.
Cosmoscow چیست و چرا اهمیت دارد؟
Cosmoscow یکی از مهمترین نمایشگاههای هنر معاصر روسیه است که از سال ۲۰۱۴ هر سال در ماه سپتامبر برگزار میشود. این رویداد گالریها، هنرمندان، مجموعهداران، کارشناسان و علاقهمندان هنر را از روسیه و دیگر کشورها گرد هم میآورد.
اهمیت Cosmoscow فقط به نمایش آثار محدود نمیشود. این رویداد بستری برای فروش آثار، ارتباط میان گالریها و مجموعهداران، معرفی هنرمندان و ایجاد ارتباطات حرفهای در بازار هنر است.
در دوره ۲۰۲۵، Cosmoscow بیش از ۵۵ هزار بازدیدکننده داشت و ۹۷ گالری، ۱۰۰ غرفه گالری، ۲۰ غرفه مشارکتی و پروژههای بینالمللی مختلف در آن حضور داشتند. هنر ایران نیز یکی از محورهای بینالمللی این دوره بود.
اما در سال ۲۰۲۶، ابعاد نمایشگاه بزرگتر شد. برگزارکنندگان اعلام کردند که دوره چهاردهم در فضایی به وسعت ۱۷ هزار و ۱۰ مترمربع برگزار شده و بخش بینالمللی آن میزبان هنر هند و ایران بوده است.
پس از پایان نمایشگاه نیز Cosmoscow اعلام کرد که بیش از ۶۰ هزار نفر از دوره چهاردهم بازدید کردهاند.
آغاز حضور هنر ایران در Cosmoscow
نقطه عطف حضور ایران در Cosmoscow به سال ۲۰۲۴ بازمیگردد.
در دوازدهمین دوره این نمایشگاه، برای نخستین بار بخشی با عنوان Persian Section به هنر ایران اختصاص پیدا کرد. این بخش با حمایت شرکت Kulturing شکل گرفت و آثار هنرمندان چهار گالری ایرانی را ارائه کرد:
- Artibition Gallery
- Baashgaah Gallery
- Nian Art Gallery
- NAM Art Gallery
خود Cosmoscow درباره این حضور نوشت که این بخش برای نخستین بار آثار مدرن و معاصر ایران را در چنین قالبی در روسیه معرفی میکند و آن را گامی برای «محبوبیت هنر مدرن ایران و ادغام آن در جامعه جهانی هنر» دانست.
در فهرست رسمی گالریهای Cosmoscow 2024 نیز هر چهار گالری ایرانی در بخش Persian Section ثبت شدهاند. Artibition در غرفههای Zh1-Zh2، Baashgaah در Zh3، NAM در Zh4 و Nian Art Gallery در Zh5 حضور داشتند.
این حضور تنها به نمایش آثار محدود نماند. در گزارشهای منتشرشده از آن دوره، فروش آثار هنرمندان ایرانی نیز مطرح شد. به عنوان نمونه، گزارشی که در کانال گالری میرزایی با نقل از Artibition منتشر شد، از فروش پنج اثر هنرمندان معاصر ایران در نخستین روز نمایشگاه خبر داده بود.
به این ترتیب، سال ۲۰۲۴ را میتوان شروع رسمی حضور سازمانیافته هنر ایران در Cosmoscow دانست.
از «بخش ایرانی» تا «گفتوگوی نسلها»
در سال ۲۰۲۵، حضور ایران در Cosmoscow شکل منسجمتری پیدا کرد.
پروژه اصلی آن سال با عنوان «Man. Civilization. Universe» یا «انسان. تمدن. جهان» ارائه شد.
این پروژه یک همکاری کیوریتوری میان ARTSUN Gallery و ARTHALL International از روسیه و ایران بود.
بر اساس معرفی رسمی Cosmoscow، این بخش بیش از ۱۰ هنرمند را از جریانهای مختلف هنر ایران کنار هم قرار داد؛ از چهرههای مدرنیسم تا هنرمندان زن آوانگارد و هنرمندان معاصر.
چهار هنرمند در معرفی رسمی این پروژه جایگاه ویژهای داشتند:
1. مونیر فرمانفرماییان
Cosmoscow از مونیر شاهرودی فرمانفرماییان به عنوان یکی از تأثیرگذارترین هنرمندان ایرانی قرن بیستم یاد کرده است. آثار او در مجموعههایی از جمله موزه هنر مدرن نیویورک، موزه متروپولیتن و موزه بریتانیا قرار دارند.
2. سهراب سپهری
سپهری در این پروژه نه تنها به عنوان نقاش، بلکه به عنوان شاعر و هنرمندی معرفی شد که هنر او با نوعی «تأمل خاموش» پیوند خورده است. Cosmoscow همچنین به ارزش بالای آثار او در حراجهای Christie's و Sotheby's اشاره کرد.
3. بهجت صدر
بهجت صدر نیز به عنوان یکی از پیشگامان هنر انتزاعی زنان در ایران معرفی شد؛ هنرمندی که در دوسالانه ونیز نیز حضور داشت.
4. علیرضا آسانلو
در کنار نامهای تاریخیتر، علیرضا آسانلو نماینده نسل معاصرتر بود؛ هنرمندی که Cosmoscow توجه او را به بدن، آرکیتایپها و تراکم روانشناختی تصویر مرتبط دانسته است.
این انتخابها یک پیام مشخص داشتند: هنر ایران قرار نبود صرفاً به عنوان مجموعهای از آثار سنتی یا تصویری از یک فرهنگ تاریخی عرضه شود، بلکه قرار بود تاریخ تحول هنر مدرن و معاصر ایران نیز روایت شود.
Cosmoscow 2026؛ «هنر پارسی: گفتوگوی نسلها»
در چهاردهمین دوره Cosmoscow، پروژه ایرانی با عنوان Persian Art: Dialogue of Generations «هنر پارسی: گفتوگوی نسلها» ارائه شد.
این پروژه توسط ARTSUN Gallery و با همکاری ArtHall International برگزار شد و در طبقه اول مرکز تیمیریازف، در غرفه K04 قرار گرفت.
نکته مهم این است که برگزارکنندگان Cosmoscow تأکید کردهاند که این سومین سال متوالی حضور هنر پارسی در این نمایشگاه بوده است.
خود Cosmoscow درباره هدف این پروژه نوشته است:
««برای مخاطبان روسی، این غرفه فرصتی فراهم میکند تا هنر ایران را نه به عنوان پدیدهای محلی یا اگزوتیک، بلکه به عنوان بخشی مستقل از فرایند هنر بینالمللی ببینند.»»
این جمله احتمالاً مهمترین نکته برای فهم رویکرد امسال است.
در واقع مسئله فقط «نمایش هنر ایران در روسیه» نیست؛ مسئله، تغییر جایگاه روایت هنر ایران از یک پدیده فرهنگی منطقهای به یک جریان مستقل در هنر معاصر بینالمللی است.
چه هنرمندانی در بخش ایرانی Cosmoscow 2026 حضور داشتند؟
طبق فهرست رسمی منتشرشده توسط Cosmoscow، آثار ۱۱ هنرمند در پروژه «هنر پارسی: گفتوگوی نسلها» ارائه شد:
- محمد فسونکی
- بیژن قاسمینژاد
- الهام نفیسی
- فریده لاشایی
- آیدین آغداشلو
- رضا درخشانی
- سیرک ملکونیان
- نیکزاد نجومی
- حسین کاظمی
- محسن وزیری مقدم
- فرشید ملکی
این فهرست نشان میدهد که پروژه ۲۰۲۶ تلاش کرده طیف متنوعی از نسلها و رویکردهای هنری ایران را در کنار یکدیگر قرار دهد.
در این میان، نامهایی مانند فریده لاشایی، رضا درخشانی، نیکزاد نجومی، حسین کاظمی و محسن وزیری مقدم، بخش مهمی از تاریخ هنر مدرن و معاصر ایران را نمایندگی میکنند؛ در حالی که حضور هنرمندان نسلهای جدیدتر به پروژه اجازه میدهد روایت خود را به زمان حال نیز امتداد دهد.
چرا عنوان «گفتوگوی نسلها» مهم است؟
عنوان پروژه ۲۰۲۶ تنها یک نام تبلیغاتی ساده نیست.
«گفتوگوی نسلها» به ساختار خود نمایشگاه اشاره میکند: قرار گرفتن هنرمندانی که در دورههای متفاوتی از تاریخ هنر ایران فعالیت کردهاند در کنار یکدیگر.
از یک سو، هنرمندانی حضور دارند که زبان هنر مدرن ایران را شکل دادهاند و از سوی دیگر، هنرمندانی دیده میشوند که همان میراث را از زاویهای جدید بازخوانی میکنند.
Cosmoscow در معرفی پروژه تأکید میکند که این همکاری بر ارائه همزمان استادان شناختهشده شکلدهنده زبان مدرنیسم ایرانی و هنرمندان معاصری که حافظه فرهنگی، سنت و تجربه امروز را بازاندیشی میکنند متمرکز است.
بنابراین میتوان گفت پروژه ایرانی Cosmoscow 2026 به جای ساختن یک «تصویر ثابت از ایران»، تلاش کرده یک خط تاریخی میان گذشته و اکنون هنر ایران ترسیم کند.
ARTSUN؛ پل میان ایران و روسیه
یکی از بازیگران اصلی این پروژه، گالری ARTSUN است.
Cosmoscow، ARTSUN را گالریای معرفی میکند که با هنرمندان نسلهای مختلف کار میکند و حوزه فعالیتش شامل نقاشی، گرافیک، مجسمهسازی و آبجکت است.
این گالری همچنین پروژههای نمایشگاهی و مجموعهداری را دنبال میکند که هدف آنها نشان دادن گستردگی و عمق صحنه هنر ایران است.
همکاری ARTSUN با ArtHall International نیز صرفاً به حضور در یک نمایشگاه محدود نشده است.
بر اساس معرفی رسمی Cosmoscow، این همکاری با هدف ایجاد بستری حرفهای برای گفتوگو میان هنرمندان، کیوریتورها، مؤسسات و مجموعهداران شکل گرفته و تلاش دارد ارتباطات بلندمدت میان صحنههای هنری ایران و روسیه ایجاد کند.
از این زاویه، Cosmoscow برای هنر ایران فقط یک محل نمایش نیست؛ میتواند یک نقطه تماس با شبکه حرفهای بازار هنر روسیه باشد.
نگاه ایران به حضور در Cosmoscow
گزارش منتشرشده از سوی Tehran Times با استناد به گزارش ایرنا، ابعاد دیگری از حضور ایران در دوره ۲۰۲۶ را مطرح کرده است.
طبق این گزارش، در این دوره آثار بیش از ۵۰ هنرمند ایرانی با نمایندگی هشت گالری ایرانی ارائه و برای فروش عرضه شدهاند. این اطلاعات با ساختار رسمی پروژه «Persian Art: Dialogue of Generations» که Cosmoscow آن را با یک گالری ایرانی و فهرست ۱۱ هنرمند معرفی کرده، تفاوت دارد؛ بنابراین به نظر میرسد گزارش ایرانی دامنه گستردهتری از حضور هنرمندان و گالریهای ایرانی را در نظر گرفته باشد.
این گزارش همچنین به حضور کاظم جلالی، سفیر ایران در روسیه در غرفه ایران اشاره میکند.
جلالی درباره اهمیت حضور هنرمندان ایرانی در بازار روسیه گفت:
«اهمیت حضور هنرمندان و گالریهای ایرانی در بازار روسیه تنها به نمایش و فروش آثار محدود نمیشود.»
او ادامه داد که حضور در چنین رویدادهایی به معنای ورود هنرمند ایرانی به شبکه حرفهای بازار هنر روسیه و ایجاد فرصت برای ارتباط با مجموعهداران، گالریداران، کارشناسان و مدیران مؤسسات فرهنگی است.
این نگاه، بخش مهمی از اهمیت Cosmoscow برای هنر ایران را روشن میکند: آرتفر فقط ویترین نیست، بلکه یک شبکه ارتباطی است.
مارگاریتا پوشکینا: «فرهنگ و هنر ایران بسیار غنی است»
مارگاریتا پوشکینا، بنیانگذار و مدیر Cosmoscow نیز در جریان بازدید از غرفه ایران درباره هنر ایرانی صحبت کرده است.
به نقل از Tehran Times، پوشکینا گفت:
«همه ما میدانیم که بدون اغراق، فرهنگ و هنر ایران بسیار غنی است و ما همیشه به آن علاقهمند بودهایم.»
او همچنین درباره حضور هنرمندان ایرانی در نمایشگاه گفت که پیش از دعوت از گالریها و هنرمندان ایرانی، برگزارکنندگان با تواناییهای آنان آشنا بودند و دعوت از آنها برای حضور در این رویداد را «افتخار بزرگی» دانست.
این اظهارنظر از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد حضور ایران در Cosmoscow صرفاً یک مشارکت رسمی و تشریفاتی نبوده و دستکم از نگاه مدیریت نمایشگاه، علاقه به هنر ایران سابقه داشته است.
نگاه فرهنگی: هنر به عنوان دیپلماسی
عبدالرضا راشد، رایزن فرهنگی سفارت ایران در روسیه، در همین گزارش حضور سهساله ایران در Cosmoscow را فراتر از یک مشارکت تشریفاتی توصیف کرده است.
به نقل از Tehran Times، او گفت:
«حضور هنرمندان کشورمان در Cosmoscow طی سه سال گذشته صرفاً یک اقدام تشریفاتی نیست.»
راشد این حضور را نمونهای عملی از دیپلماسی فرهنگی از مسیر هنر دانست؛ مسیری که به گفته او ایران را نه تنها از طریق برنامههای رسمی، بلکه مستقیماً از طریق آثار و زبان هنرمندان معرفی میکند.
این نگاه، یکی از مهمترین ابعاد حضور ایران در Cosmoscow است.
هنر در اینجا نقش واسطهای را ایفا میکند که میتواند ارتباط میان هنرمند، مخاطب، مجموعهدار، گالری و نهاد فرهنگی را مستقل از قالبهای معمول دیپلماتیک برقرار کند.
هنر ایران در Cosmoscow؛ از «اگزوتیک» تا «بخشی از جریان جهانی»
شاید مهمترین تحول سه سال حضور ایران در Cosmoscow را بتوان در یک عبارت خلاصه کرد: تلاش برای تغییر زاویه نگاه.
در سالهای ابتدایی، قرار دادن هنر ایران در یک «Persian Section» به خودی خود اتفاق مهمی بود. اما پروژه ۲۰۲۶ یک گام جلوتر میرود و صراحتاً تلاش میکند هنر ایران را از نگاه «هنر یک کشور خارجی» به عنوان بخشی از جریان مستقل هنر بینالمللی معرفی کند.
خود Cosmoscow این رویکرد را بسیار صریح بیان کرده است:
«ایران نه به عنوان یک پدیده محلی یا اگزوتیک، بلکه به عنوان بخشی مستقل از فرایند هنر بینالمللی.»
این مسئله برای هنر معاصر ایران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از چالشهای حضور بینالمللی هنر ایران، گرفتار شدن آثار در روایتهای صرفاً جغرافیایی و سیاسی است.
در مقابل، نمایش آثار هنرمندان مختلف در کنار یکدیگر این امکان را فراهم میکند که مخاطب درباره زبان بصری، تاریخ هنر، فرم، ماده، حافظه، هویت و تجربه فردی آنها نیز صحبت کند.
بازار هنر؛ بخش مهم اما کمتر دیدهشده Cosmoscow
Cosmoscow یک موزه یا نمایشگاه صرفاً غیرتجاری نیست. بازار هنر یکی از ستونهای اصلی آن است.
در دوره ۲۰۲۶، برگزارکنندگان اعلام کردند که ۷۲ درصد گالریهای مورد بررسی، نقاشی را پرتقاضاترین مدیوم دانستهاند و ۴۸ درصد نیز گرافیک را در رتبه دوم قرار دادهاند. همچنین ۶۴ درصد گالریها گفتهاند بیشترین تمرکز فروش در دوره Preview اتفاق افتاده است.
در میان معاملات ثبتشده، آثاری با ارزش میلیونها روبل معامله شدند؛ برای مثال یک میز اثر وینچنتزو دِ کوتتیس با قیمت بیش از ۱۲ میلیون روبل و نقاشی «بوسه» اثر ایرینا ناخووا با قیمت بیش از ۷.۷ میلیون روبل به فروش رسید.
این ارقام نشان میدهند چرا حضور ایران در Cosmoscow را نباید فقط از منظر فرهنگی بررسی کرد.
برای گالریها و هنرمندان، چنین رویدادی میتواند فرصتی برای:
- پیدا کردن مجموعهداران جدید
- ورود به شبکه گالریهای بینالمللی
- فروش آثار
- ایجاد ارتباط با کیوریتورها
- معرفی هنرمندان به مؤسسات فرهنگی
- ایجاد نمایشگاههای آینده
- افزایش شناخت بازار نسبت به هنرمندان ایرانی
باشد.
آیا حضور ایران در Cosmoscow یک پاویون رسمی بود؟
در اینجا باید یک نکته را دقیق روشن کرد.
اصطلاح «پاویون ایران» در برخی گزارشهای فارسی درباره حضور ایران در Cosmoscow استفاده شده است، اما ساختار رسمی Cosmoscow در معرفی خود، پروژه ۲۰۲۶ را به عنوان: «Persian Art: Dialogue of Generations« Special Project در International Section معرفی کرده است. این پروژه در غرفه K04 و با حضور ARTSUN Gallery و ArtHall International برگزار شد.
بنابراین از نظر ساختار رسمی نمایشگاه، بهتر است از عبارتهایی مانند «پروژه ویژه هنر پارسی»، «بخش ایرانی» یا «پروژه Persian Art: Dialogue of Generations» استفاده شود و آن را بدون توضیح «پاویون رسمی ایران» نامگذاری نکنیم.
مسیر سهساله هنر ایران در Cosmoscow
اگر حضور ایران در سه دوره اخیر را کنار هم قرار دهیم، یک مسیر جالب دیده میشود:
- ۲۰۲۴؛ ورود
چهار گالری ایرانی برای نخستین بار در یک بخش اختصاصی Persian Section حضور پیدا کردند. هدف اصلی، معرفی هنر مدرن و معاصر ایران به مخاطبان روس بود.
- ۲۰۲۵؛ روایت تاریخی
پروژه «انسان. تمدن. جهان» با همکاری ARTSUN و ArtHall، هنرمندان مهم قرن بیستم و بیستویکم ایران را در کنار هم قرار داد و به آثار چهرههایی همچون مونیر فرمانفرماییان، سهراب سپهری و بهجت صدر توجه ویژه نشان داد.
- ۲۰۲۶؛ گفتوگوی نسلها
در سومین سال، پروژه «هنر پارسی: گفتوگوی نسلها» با تمرکز بر ارتباط میان نسلهای مختلف هنر ایران برگزار شد و ۱۱ هنرمند در فهرست رسمی Cosmoscow قرار گرفتند.
و همین تحول، شاید مهمترین نکته در بررسی حضور ایران در Cosmoscow باشد.
چرا Cosmoscow برای هنر معاصر ایران مهم است؟
اهمیت این حضور را میتوان در چهار سطح بررسی کرد.
- ۱. دیدهشدن بینالمللی
حضور در یک آرتفر بزرگ، آثار ایرانی را در معرض دید مخاطبانی قرار میدهد که ممکن است ارتباط مستقیمی با صحنه هنری ایران نداشته باشند.
- ۲. ورود به شبکه حرفهای
مخاطب چنین نمایشگاهی فقط علاقهمند عادی هنر نیست. مجموعهداران، گالریداران، کیوریتورها و متخصصان بازار نیز در آن حضور دارند.
- ۳. امکان فروش
Cosmoscow یک بازار واقعی هنر است و آثار برای خرید عرضه میشوند. بنابراین حضور هنرمند میتواند مستقیماً با بازار و مجموعهداری ارتباط پیدا کند.
- ۴. ساختن روایت تازه از هنر ایران
شاید از همه مهمتر، چنین رویدادی میتواند کمک کند هنر ایران تنها از دریچه تاریخ، سیاست یا کلیشههای فرهنگی دیده نشود.
پروژه ۲۰۲۶ دقیقاً روی همین مسئله دست گذاشته است: نمایش هنر ایران به عنوان بخشی مستقل از جریان هنر جهانی.
سه سال حضور ایران و یک سؤال بزرگ
Cosmoscow 2026 نشان داد که حضور هنر ایران در این نمایشگاه دیگر یک اتفاق یکباره نیست.
از Persian Section سال ۲۰۲۴ تا پروژه «Man. Civilization. Universe» در سال ۲۰۲۵ و سپس «Persian Art: Dialogue of Generations» در سال ۲۰۲۶، هنر ایران سه سال متوالی در یکی از مهمترین رویدادهای بازار هنر روسیه حضور داشته است.
چهاردهمین دوره Cosmoscow نیز با بیش از ۶۰ هزار بازدیدکننده به پایان رسید و در کنار حضور هنر ایران، آثار هنرمندانی از هند، چین، برزیل، ونزوئلا، فرانسه، کانادا، ژاپن، یونان و دیگر کشورها را نیز به نمایش گذاشت.
اما شاید مهمترین دستاورد بخش ایرانی، نه تعداد آثار و نه حتی میزان فروش باشد.
مسئله اصلی، ساختن یک ارتباط پایدار میان صحنه هنر ایران و شبکه حرفهای هنر روسیه و بازار بینالمللی است.
وقتی مارگاریتا پوشکینا از غنای هنر ایران سخن میگوید و پروژه رسمی Cosmoscow تأکید میکند که هنر ایران نباید صرفاً به عنوان یک پدیده «اگزوتیک» دیده شود، در واقع بحث از چیزی فراتر از یک غرفه نمایشگاهی است.
بحث بر سر این است که هنر ایران چگونه میتواند در خارج از مرزهای خود روایت خودش را بسازد، مخاطب خودش را پیدا کند و وارد گفتوگویی برابر با صحنه جهانی هنر شود.
و شاید به همین دلیل عنوان امسال انتخاب دقیقی باشد:
گفتوگوی نسلها.
چون برای هنر ایران، مسئله فقط گفتوگوی نسلهای هنری با یکدیگر نیست؛ گفتوگوی بزرگتر، میان هنر ایران و جهان است.