بازگشت به ریشههای اصیل؛ کالبدشکافی جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶ و شکستن هیمنه هالیوود
14 تیر · · خواندن 5 دقیقه هفتاد و نهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم کن در حالی به کار خود پایان داد که خاطره یکی از رادیکالترین چرخش های هنری قرن جدید را در ذهن منتقدان حک کرد. از حضور کمرنگ هالیوود تا درخشش آثار ایرانی.
«کن» برای دههها به عنوان موازنه ظریفی میان هنر ناب سینمای مؤلف و ویترین پر زرقوبرق استودیوهای بزرگ تجاری هالیوود شناخته میشد؛ جایی که فرش قرمزهایش با حضور بلاکباسترهای چندصد میلیون دلاری آمریکایی، سهم رسانهای باج به گیشه میدادند. با این حال، فستیوال امسال با یک خانهتکانی اساسی، تعادل سنتی را به نفع بازگشت به هویت مستقل خود برهم زد و دست هالیوود را در یکی از خالیترین سالهای حضورش، از جوایز اصلی کوتاه نگه داشت.
غیبت تقریباً کامل فیلمهای استودیویی بزرگ آمریکایی در بخش مسابقه، اولین نشانهای بود که تحلیلگران در روزهای آغازین فستیوال به آن اشاره کردند. ترس کمپانیهای هالیوودی از نقدهای بیرحمانه منتقدان در کن و اثرات مخرب آن بر الگوریتمهای شبکههای اجتماعی، نوعی محافظهکاری را به سینمای آمریکا تزریق کرده که نتیجه آن، واگذاری کامل میدان به فیلمسازان رادیکال اروپایی و آسیایی بود. پارک چانووک، کارگردان سرشناس کره جنوبی که صندلی ریاست هیئت داوران را بر عهده داشت، در کنار داورانی چون دمی مور و کلویی ژائو، از این فرصت برای بازتعریف استانداردهای نخل طلا استفاده کردند.
درامهای تاریخی، تنشهای مرزی و درخشش رومانی
تصمیم نهایی هیئت داوران برای اهدای نخل طلای سال ۲۰۲۶ به فیلم «آبدره» (Fjord) ساخته کریستیان مونجیو، مهر تأییدی بر سلطه موج نو سینمای رومانی بر ادبیات واقعگرایانه سینمای امروز بود. مونجیو در این اثر با استفاده از نماهای طولانی و روانشناختی، به کالبدشکافی تنشهای ژئوپلیتیک و بحران هویت در اروپای مدرن میپردازد؛ اثری که تماشاگر را در فضایی مینیمالیستی اما به شدت کوبنده خلع سلاح میکند. جایزه بزرگ جشنواره نیز به آندری زویاگینتسف، فیلمساز نامآشنای روس برای فیلم «مینوتور» (Minotaur) رسید تا نشان دهد سینمای تاریک، اعتراضی و عمیق شرق اروپا، لایههای زیرین ذهن داوران را تسخیر کرده است.
پوستر فیلم (آبدره) برنده نخل طلائی جشنواره کن 2026 | اثری از کریستیان مونجیو
پوستر فیلم (مینوتور) برنده جایزه بزرگ جشنواره کن 2026 | اثری از آندری زویاگینتسف
یکی از پدیدههای شگفتانگیز این دوره در بخش کارگردانی رقم خورد؛ جایی که جایزه این بخش به طور مشترک به پاوئو پاولیکوفسکی برای فیلم حماسی و سیاه و سفید «سرزمین پدری» (Fatherland) و دو کارگردان جوان اسپانیایی، خاویر کالبو و خاویر آمبروسی (معروف به دو خاویر) برای فیلم جسورانه «توپ سیاه» (La bola negra) اهدا شد. تقابل نگاه کلاسیک و باوقار پاولیکوفسکی به جنگ جهانی با انرژی ساختارشکنانه و مدرن «دو خاویر»، تنوع بافتی بینظیری به قاب داوری امسال بخشیده بود. همچنین فیلم «ماجراجویی رؤیایی» ساخته والسکا گریسباخ آلمانی با روایتی غریب از زنی در مرزهای بلغارستان و ترکیه، توانست جایزه هیئت داوران را از آن خود کند.
پوستر فیلم (سرزمین پدری) برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره کن 2026 | اثری از پاوئو پاولیکوفسکی
پوستر فیلم (توپ سیاه) برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره کن 2026 | اثری از دو خاویر (خاویر کالبو و خاویر آمبروسی)
سهم سینمای ایران؛ از درامهای موازی تا تمرین برای یک انقلاب
سینمای ایران در این دوره از جشنواره کن حضور کیفی پررنگی داشت، هرچند که در بخش جوایز اصلی فیلمهای داستانی، رقابت فشرده اجازه شکار نخل را به نمایندگان ایران نداد. اصغر فرهادی با فیلم «داستانهای موازی» (Parallel Tales) که یکی از آثار کنجکاویبرانگیز بخش مسابقه بود، بار دیگر مهارت خود را در به تصویر کشیدن گسستهای اخلاقی و پنهانکاریهای خانوادگی در ساختاری بینالمللی نشان داد. در کنار او، سعید روستایی نیز با فیلم «زمین بازی» (Playground) حضور داشت که نگاه تند و تیز منتقدان را به سبک رئالیسم اجتماعی خود جلب کرد.
پوستر فیلم (داستان های موازی) | اثری از اصغر فرهادی
پوستر فیلم (زمین بازی) | اثری از سعید روستایی
با این حال، افتخار بزرگ سینمای ایران در بخش مستند رقم خورد. پگاه آهنگرانی با مستند تحسینشده «تمرین برای یک انقلاب» (Rehearsals for a Revolution) موفق شد جایزه معتبر «چشم طلایی» (L'Œil d'or) را که به بهترین مستند کل بخشهای جشنواره اهدا میشود، به خود اختصاص دهد تا صدای سینمای مستند و مستقل ایران بار دیگر در ابعاد جهانی طنینانداز شود.
پگاه آهنگرانی، کارگردان مستند (تمرین هایی برای یک انقلاب) بر روی فرش قرمز جشنواره کن پوستر مستند (تمرین هایی برای یک انقلاب) برنده چشم طلایی جشنواره کن 2026
کمدی تلخ آلمودوار و شیمی بازیگری در آثار همسایه
جشنواره بدون حاشیه و غافلگیری، کن نیست. پدرو آلمودوار، کارگردان کهنهکار اسپانیایی با فیلم «کریسمس تلخ» (Amarga Navidad) هیاهوی زیادی به پا کرد؛ فیلمی که ترکیبی از طنز سیاه و کابوسهای نوستالژیک بود اما نقدهای به شدت متناقضی دریافت کرد و حتی در برخی اکرانهای مطبوعاتی با واکنشهای تند مواجه شد. در بخش بازیگری، هیئت داوران ترجیح داد به جای ستارههای مرسوم، به «شیمی و زوجهای سینمایی» پاداش دهد. جایزه بهترین بازیگر زن به صورت مشترک به ویرژینی افیرا و تائو اوکاموتو برای بازی در فیلم مینیمالیستی «ناگهانی» (All of a Sudden) ساخته ریوسوکه هاماگوچی ژاپنی رسید؛ اثری که در آن سکوت و گوش دادن، وزن بیشتری نسبت به دیالوگ داشت. در بخش مردان نیز امانوئل ماکیا و والنتین کامپینه برای بازی در نقش دو سرباز در درام جنگی «بزدل» (Coward) ساخته لوکاس دونت، به طور مشترک برنده جایزه شدند.
...
کن ۲۰۲۶ با تمام فراز و نشیبهایش ثابت کرد که وقتی سینما از زیر سایه سنگین فرمولهای تجاری و سرمایهداری هالیوود خارج میشود، زبان تصویر چقدر میتواند گزنده، انسانی و احیاکننده باشد. فستیوال امسال به جای تمرکز بر آمار فروش گیشه، بر اصالت ایده پافشاری کرد و ویترینی ساخت که سینمای مستقل جهان تا ماهها از دستاوردهای آن تغذیه خواهد کرد.